Kościół p.w. św. Mikołaja w Grudziądzu |
Kolegium jezuickie |
Grudziądz Skąd wzięła się nazwa miasta? W dokumentach źródłowych funkcjonuje ona jako Grudenc, Grudencz, Grawdencz, Graudentum, Grudentz, Grudenz, Graudenz. Etymologia nazwy miasta do dnia dzisiejszego wywołuje wśród badaczy wiele sporów. Część z nich wskazuje, iż nazwa pochodzi od wyrazu gród, inni twierdzą, że od grudzistej ziemi, bogato występującej na tym terenie. Jeszcze inni uważają, iż jest ona pochodzenia pruskiego, co związane było z przenikaniem na linię Wisły żywiołu pruskiego. Historia do roku 1466 Najstarsze wzmianki źródłowe dotyczące Grudziądza pochodzą z okresu panowania pierwszych Piastów, a związane były z prowadzonymi z Ziemi Chełmińskiej akcjami misyjnymi do Prus. W 1218 roku ówczesny władca Ziemi Chełmińskiej książę Konrad Mazowiecki przekazał Ziemię Chełmińską wraz z Grudziądzem biskupowi Chrystianowi. Odtąd obszar ten spełniał rolę bazy w chrystianizacji Prus. Fakt ten również usankcjonowało papiestwo, wzywając świat chrześcijański do krucjaty przeciwko pogańskim Prusom oraz mianując Chrystiana misyjnym biskupem Prus, którego jedną z siedzib był właśnie Grudziądz. Wobec nieudanych akcji misyjnych Prus podjętych przez biskupa, akcję tą kontynuował Zakon Krzyżacki, który w tym celu sprowadzono do Polski, nadając mu Ziemię Chełmińską. W ten sposób Grudziądz aż do II pokoju toruńskiego tzn. do 1466 roku znalazł się pod panowaniem krzyżackim. To właśnie w okresie krzyżackim, w 1291 roku miasto otrzymało akt nadania przywileju lokacyjnego na prawie chełmińskim. Zrazu otoczono je podwójnym murem z 10 wieżami, 4 bramami oraz fosą. Kolejne lata przyniosły rozbudowę miasta, wzniesiono zamek, ratusz oraz kościół św. Mikołaja jak również murowany szpital dla chorych i pielgrzymów z kościołem św. Ducha. Historia od 1466 do 1772 W 1466 roku na mocy II traktatu toruńskiego Ziemia Chełmińska wraz z Grudziądzem wróciły w granice Polski. Dogodne położenie w centralnej części Prus Królewskich zadecydowało o wyborze miasta na obrady sejmu pruskiego, zjazdów stanowych, a w późniejszym okresie sejmiku generalnego.
Długoletni okres pokoju sprzyjał rozwojowi miasta, kwitło rękodzielnictwo oraz handel. Pobudowane wówczas spichrze spełniały niepoślednią rolę w handlu z Gdańskiem, Elblągiem i Toruniem. XVII wiek to z kolei okres nieustannych wojen prowadzonych przez Rzeczpospolitą, które nie ominęły Grudziądza. Tu w okresie wojny ze Szwecją o Prusy Królewskie, w 1629 roku stacjonowały posiłki niemieckie. Pod Grudziądzem stanął obozem hetman wielki koronny Koniecpolski. Miasta nie ominął również "potop" szwedzki. Szwedzi zdobyli je już w początkowym okresie najazdu. Podczas kilkuletniej okupacji w Grudziądzu bawił król szwedzki Karol Gustaw, doglądając prac związanych z rozbudową fortyfikacji i obwarowań zamku. W 1659 roku miasto zostało wyzwolone przez wojska polskie dowodzone przez Jerzego Lubomirskiego. Niestety w czasie oblężenia spłonęło prawie całe miasto, z wyjątkiem zamku, kościoła farnego oraz kilku zaledwie domów mieszkalnych. W kolejnych latach Grudziądz ponownie przeżywał ciężkie chwile, tym razem związane z długotrwałą zawieruchą Wojny Północnej oraz konfliktami wewnętrznymi w kraju. Mimo to okres ten nazywany jest przez badaczy przedmiotu mianem "grudziądzkiego baroku", z racji powstania wówczas wielu wspaniałych zabytków architektonicznych. Wśród nich należy wymienić: ołtarz główny w kościele św. Mikołaja, skrzydło klasztoru Benedyktynek, Pałac Opatek oraz wspaniały wystrój kościoła jezuickiego. Historia od 1772 do 1945
II połowa XIX wieku przyniosła miastu nie notowany dotychczas rozwój, co wiązało się z inwestowaniem tu kapitału przemysłowego. Utworzenie węzła kolejowego, pobudowanie stałego mostu przez Wisłę, sprawnie rozwijający się handel, rzemiosło oraz nowoczesne instytucje kredytowe dopełniały obrazu niezwykłego prosperiti Grudziądza. W 1900 roku Grudziądz został miastem wydzielonym, co jeszcze bardziej zdynamizowało jego rozwój. 23 stycznia 1920 roku po prawie 150 latach bycia pod zaborem pruskim Grudziądz powrócił w granice odrodzonej Rzeczpospolitej. Grudziądz w dwudziestoleciu międzywojennym to ważny ośrodek kulturalny i oświatowy oraz jeden z największych garnizonów wojskowych. Grudziądz kojarzono przede wszystkim z kawalerią, a to za sprawą stacjonującego tu 18 Pułku Ułanów Pomorskich oraz słynnego Centrum Wyszkolenia Kawalerii, którego absolwentami było wielu wybitnych, późniejszych dowódców. 3 września 1939 roku do Grudziądza wkroczyły wojska niemieckie, które zapoczątkowały 6 letnią okupację miasta. W wyniku ciężkich walk w 1945 roku Grudziądz został zniszczony w ponad 60%. Tekst opracowany na podstawie:www.grudziadz.pl Zdjęcie cytadeli z: "Kalendarz Rok 2006 - Cytadela Grudziądz" Brama miejska Jedyna zachowana brama miejska, wzniesiona została w początku XIV wieku. Umożliwiała dogodne przejście bezpośrednio do zamku krzyżackiego, który oczywiście posiadał własną Bramę Zamkową po stronie północno-zachodniej. Brama Wodna została spalona podczas pożaru w 1659 r. Odbudowano ją wprawdzie, lecz jednocześnie przekształcono elewacje od strony miasta, przez co straciła swój obronny charakter. Ponownie zniszczona została w 1945 r. i odbudowana w latach 1953-55. Już w XVII w. jej pierwsze piętro używane było na cele mieszkalne. W prostokątnej bramie przejazd od strony miasta otwarty jest arkadą o łuku półkolistym, od strony zaś zewnętrznej - otworem ostrołukowym z uskokiem.
Zespół spichrzy U sytuowane na wiślanej skarpie spichrze tworzą charakterystyczną dla Grudziądza panoramę. Ich budowę rozpoczęto w latach 1346 - 1365. Wkrótce ciąg solidnych, stosunkowo wysokich spichlerzy zastąpił istniejący tam wcześniej mur ceglany. W ten sposób, te magazynowe z przeznaczenia budowle zostały włączone w system obronny miasta. Od strony ulicy Spichrzowej niepozorne, głównie dwukondygnacyjne, od strony Wisły natomiast wielokondygnacjowe, wzmocnione szkarpami, dawały wystarczającą gwarancje obrony. Nie ominęły ich jednak zniszczenia podczas pożaru w 1659 r., kiedy to wojska marszałka polnego Jerzego Lubomirskiego zdobywały zajęty przez Szwedów Grudziądz. Z wzmiankowanych w 1504 r. czternastu murowanych spichlerzy ocalało tylko sześć. Stąd większość obecnych pochodzi z XVI/XVIII w. i tylko w przyziemiach ma gotyckie cegły. Wnętrza posiadają zachowane pierwotne konstrukcje drewniane i stropy belkowe. Na przełomie XIX i XX w. kilka spichrzy przebudowano na cele mieszkalne. W 1903 r. kolejny pożar uszkodził pięć z nich, nie wszystkie jednak wówczas odbudowano. W 1907 r. wybudowano - na wysokości dawnego kolegium jezuickiego - wygodne zejście nad Wisłę. Na jednym ze spichrzy (Nr 47) znajduje się płaskorzeźba z alegorią handlu, monogramem PC i datą 1771 nawiązująca do pierwotnego przeznaczenia spichlerzy.
Foto autor. Tekst opracowany na podstawie:www.grudziadz.pl |
Na mocy I rozbioru Polski w 1772 roku Grudziądz znalazł się w granicach państwa pruskiego. Właśnie z tego okresu pochodzi jeden z najwspanialszych obiektów zabytkowych Grudziądza - cytadela. Zbudowano ją z rozkazu Fryderyka II, zmierzającego do stworzenia potęgi militarnej Prus, który postanowił utworzyć w Grudziądzu silny garnizon wojskowy. Twierdza miała za zadanie bronić przeprawy przez Wisłę oraz spełniać rolę arsenału broni. O jej wartości przekonano się w czasach wojen napoleońskich. Mimo długotrwałego oblężenia przez wojska napoleońskie i wspomagające je jednostki polskie nie udało się jej zdobyć. W latach późniejszych twierdza spełniała rolę więzienia politycznego. Tutaj, po upadku powstania listopadowego osadzono wielu powstańców, przedzierających się przez Prusy na zachód Europy. 
